लोकसेवा तयारी विशेष : वस्तुगत प्रश्नोत्तर

१. हालै सम्पन्न इन्डियन प्रिमियर लिग (आइपिएल) २०२६ को उपाधि विजेता टोली कुन हो ? 

उत्तर : रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्लुरु (आरसिबी)

– उपविजेता : गुजरात टाइटन्स

– खेल सञ्चालन मिति : सन् २०२६ मार्च २८–मे ३१

– सहभागी टोली : १० (चेन्नई सुपर किङ्स, कोलकाता नाइट राइडर्स, राजस्थान रोयल्स, रोयल च्यालेन्जर्स बेङ्लुरु, पन्जाब किङ्ग्स, मुम्बई इन्डियन्स, सनराइजर्स हैदराबाद, गुजरात टाइटन्स, देल्ही क्यापिटल्स, लखनउ सुपर जायन्ट्स)

– गत संस्करणमा पन्जाब किङ्ग्सलाई हराउँदै पहिलो पटक आइपिएल उपाधि जितेको बेङ्लुरुले यस पटक उपाधि रक्षा गर्दै इतिहास रचेको छ । आइपिएल इतिहासमा लगातार दुई पटक च्याम्पियन बन्ने बेङ्लुरु तेस्रो टोली बनेको छ । यसअघि चेन्नई सुपर किङ्ग्सले सन् २०१० र २०११ तथा मुम्बई इन्डियन्सले सन् २०१९ र २०२० मा लगातार उपाधि जितेका थिए ।

– प्लेयर अफ दी म्याच (फाइनल) : विराट कोहली 

– प्लेयर अफ दी टुर्नामेन्ट र अरेन्ज क्याप विजेता : वैभव सूर्यवंशी (राजस्थान रोयल्स) 

– पर्पल क्याप विजेता (सर्वाधिक विकेट) : कागिसो रबाडा 

– इमर्जिङ प्लेयर अफ दी सिजन : वैभव सूर्यवंशी 

– क्याच अफ दी सिजन : मनीष पाण्डे 

२. हालै काठमाडौँमा सम्पन्न काभा महिला भलिबल च्याम्पियनसिपको उपाधि कुन देशले जित्यो ? 

उत्तर : इरान

– खेल सञ्चालन : विसं. २०८३ जेठ ८–१५ (सन् २०२६ मे २२–२९)

– इरानले काजखस्तानलाई ३–१ सेटले पराजित गर्दै लगातार दोस्रो पटक उपाधि जितेको हो ।

– घरेलु टोली नेपाल तेस्रो स्थानका लागि भएको खेलमा भारतसँग ३–१ ले पराजित हुँदै चौथो स्थानमा सीमित रहेको छ । 

३. विदेशमा रहेका नेपालीको गुनासो सम्बोधन र उद्धार कार्यलाई सहज बनाउन परराष्ट्र मन्त्रालयले सञ्चालनमा ल्याएको मोबाइल एप कुन हो ? 

उत्तर : मोफा मित्र

– उद्घाटन : विसं २०८३ जेठ १२

– यस एपमार्फत प्रशासनिक झन्झटबिना नै विदेशमा रहेका नेपाली वा उनीहरूका आफन्तले सिधै सम्बन्धित देशको नेपाली दूतावासमा उजुरी र उद्धारको अपिल गर्न सक्ने छन् ।

– एपले अत्यावश्यक एवं अप्ठ्यारो अवस्थामा समस्या समाधानका लागि ‘डिजिटल पुल’ को काम गर्ने छ ।

४. नवौँ अन्तर्राष्ट्रिय नेपाली साहित्य सम्मेलन कहाँ सम्पन्न भयो ? 

उत्तर : कोलोराडो, अमेरिका 

– सम्मेलनले नौबुँदे ‘कोलोराडो घोषणापत्र’ जारी गरेको छ । 

– सम्मेलनमा नौ जना महिला स्रष्टालाई ‘अनेसास नवरत्न साहित्य सम्मान तथा पुरस्कार’ प्रदान गरिएको छ । सम्मानित हुने स्रष्टाहरू : रेणुका सोलु (नेपाल), रिजा प्रधान (अस्ट्रेलिया), सीतादेवी बाँस्तोला (डेनमार्क), सवि श्रेष्ठ (पोर्चुगल), सीता अर्याल (अमेरिका), कमला न्यौपाने (अमेरिका), लक्ष्मी श्रेष्ठ (अमेरिका), आना स्टिर (अमेरिका) र विष्णु घले (अमेरिका) ।

– सम्मेलनमा एक सयभन्दा धेरै पुस्तक विमोचन गरिएको छ । साथै, १४० भन्दा बढी साहित्यकारले आफ्नो रचना वाचन गरेका छन् । 

– हरेक दुई वर्षमा प्रदान गरिने यो सम्मान तथा पुरस्कारको राशि दुई सय अमेरिकी डलर रहेको छ । 

५. अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेद्वारा विसं २०८३ जेठ १५ गते आव २०८३/८४ का लागि कति राशिको बजेट प्रस्तुत गरियो ?  

उत्तर : रु. २१ खर्ब २४ अर्ब ३४ करोड

यस बजेटको सङ्क्षिप्त झलक 

– चालुतर्फ : रु. १२ खर्ब ७० अर्ब ५८ करोड (५९.८ प्रतिशत)

– पुँजीगततर्फ : रु. चार खर्ब ३१ अर्ब १० करोड (२०.३ प्रतिशत), वित्तीय व्यवस्थापनतर्फ : रु. चार खर्ब २२ अर्ब ६४ करोड (१९.९ प्रतिशत) 

– स्रोत व्यवस्थापन 

राजस्व : रु. १४ खर्ब पाँच अर्ब ३१ करोड

  वैदेशिक अनुदान : रु. ६१ अर्ब ७४ करोड 

  न्यून स्रोत : रु. छ खर्ब ५७ अर्ब

– वैदेशिक ऋण : रु. दुई खर्ब ४७ अर्ब २८ करोड 

– आन्तरिक ऋण : रु. चार खर्ब १० अर्ब  

– वित्तीय हस्तान्तरण 

वित्तीय समानीकरण अनुदान : 

– प्रदेश सरकार : रु. ६१ अर्ब ५० करोड 

– स्थानीय तह : रु. ९० अर्ब २० करोड 

समपूरक अनुदान : 

– प्रदेश सरकार : रु. चार अर्ब ६० करोड 

– स्थानीय तह : रु. आठ अर्ब ९३ करोड 

विशेष अनुदान : 

– प्रदेश सरकार : रु. तीन अर्ब ८२ करोड 

– स्थानीय तह : रु. नौ अर्ब ४० करोड 

ससर्त अनुदान : 

– प्रदेश सरकार : रु. ३९ अर्ब ७२ करोड 

– स्थानीय तह : रु. २०६ अर्ब आठ करोड 

– राजस्व बाँडफाँट : प्रदेश र स्थानीय तहलाई हस्तान्तरण : रु. एक खर्ब ७५ अर्ब  

– यो बजेट आव २०८२/८३ को संशोधित बजेटको तुलनामा २५ प्रतिशतले बढी हो ।

बजेटका प्रमुख विशेषता/प्रावधान

– सात प्रतिशत आर्थिक वृद्धिदर हासिल गर्ने लक्ष्य,

– मुद्रास्फीति छ प्रतिशतभित्र सीमित गर्ने, 

– सहकारीका बचतकर्ताको रकम फिर्ता गर्न चक्रीय कोषको व्यवस्था, 

– राष्ट्रसेवक कर्मचारीको सुरु स्केलमा १० प्रतिशत तलब वृद्धि र १० प्रतिशत मासिक प्रोत्साहन भत्तासमेत गरी २१ प्रतिशत वृद्धि,  

– मधेश प्रदेशमा मिर्गाैला उपचार तथा ट्रमा सेन्टर स्थापना,

– स्वास्थ्य क्षेत्रमा कार्यरत नर्सिङ कर्मचारीको रात्रिकालीन भत्ता दोब्बर,

– सेयर बजारमा इन्ट्रा डे, सर्टसेल कारोबार सुरु गर्ने,

– दलित समुदायका बालबालिकाका लागि विशेष पोषण भत्ताको व्यवस्था, 

– विसं २०८५ लाई ‘भिजिट नेपाल वर्ष’ र २०८७ लाई ‘नेपाल आरोग्य वर्ष’ घोषणा,

– २७३ थरी कच्चा मालवस्तुमा भन्सारदर घटाइने,

– स्युचाटारमा पहिलो ‘एआई कम्प्युट’ केन्द्र स्थापना,

– काठमाडौँ उपत्यकाको विकासका लागि भिजन–२०४०, 

– सोभरेन वेल्थ फन्ड स्थापना, 

– कालीगण्डकीमा शालिग्राम पथ निर्माण,

– कृषि/पशुजन्य उत्पादनमा कम्तीमा दुई करोड लगानी गर्ने कृषकलाई ४० प्रतिशत अनुदान, 

– ३१ वटा निकाय खारेज गर्ने, छ निकाय गाभिने, १८ निकाय पुनर्संरचना,  

– ३६० वस्तुको उत्पादनमा लाग्ने अन्त:शुल्क खारेज,

– सरकारी अस्पतालमा बालबालिकालाई क्यान्सरको नि:शुल्क उपचार, 

– महिलाका लागि ब्लु बस सेवा,

– ११ तहको भन्सार दर ७ तहमा सीमित गर्ने,

– एक नागरिक एक डिजिटल प्रोफाइल, 

– सुदूरपश्चिममा ‘डाँफे रुट’ विकास गर्ने, 

– तीन वर्षभित्र ९० प्रतिशत नेपालीलाई स्वास्थ्य बिमा,

– विकास आयोजनाका लागि छुट्टै सनसेट कानुन,

– आयकर छुटको सीमा दोब्बर, व्यक्तिगत आयकरको अधिकतम दर १० प्रतिशत घट्यो । 

६. आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार हाल नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको योगदान कति रहेको छ ? 

उत्तर : २४ प्रतिशत (गैरकृषि क्षेत्रको योगदान : ७६ प्रतिशत)

७. आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार मुलुकको कुल गार्हस्थ उत्पादनमा सबैभन्दा बढी योगदान कुन प्रदेशको रहेको छ ? 

उत्तर : बागमती (३६.७ प्रतिशत)

जिडिपीमा प्रदेशगत योगदान

– बागमती (३६.७ प्रतिशत)

– कोशी (१५.८ प्रतिशत)

– लुम्बिनी (१४.२ प्रतिशत)

– मधेश (१३.१ प्रतिशत)

– गण्डकी (९.० प्रतिशत)

– सुदूरपश्चिम (७.० प्रतिशत)

– कर्णाली (४.२ प्रतिशत)

८. आव २०८३/८४ को बजेट अनुसार सरकारले कहिलेसम्ममा शतप्रतिशत नागरकिलाई स्वच्छ खानेपानी सेवा उपलब्ध गराउने लक्ष्य लिइएको छ ?  

उत्तर : आगामी पाँच वर्षभित्र 

९. विश्वकै ठुलो शालिग्राम मूर्ति कहाँ रहेको छ ?

उत्तर : जोमसोमस्थित कालीगण्डकी तट (मुस्ताङ)

– मूर्तिको उचाइ : २२ फिट 

– उद्घाटन : विसं २०८३ जेठ १४ (विशाल शालिग्राम मूर्तिको धार्मिक विधिपूर्वक उद्घाटन गरिएको छ ।)

१०. लैङ्गिक तथा यौनिक अल्पसङ्ख्यक समुदायबाट सगरमाथाको सफल आरोहण गर्ने पहिलो ‘ट्रान्सवुमन’ आरोही को हुन् ?

उत्तर : नीलम पौडेल (विसंं २०८३ जेठ ९)

११. सार्वजनिक संस्थानको वार्षिक स्थिति समीक्षा, २०८३ अनुसार हाल नाफामा रहेका सार्वजनिक संस्थान कति छन् ? 

उत्तर : २७ (१६ वटा नोक्सानी र दुई वटा बन्द अवस्थामा) 

१२. नेपालमा सुशासनसम्बन्धी नीति तथा कार्यक्रम पहिलो पटक कुन आवधिक योजनाले अगाडि सारेको हो ?

उत्तर : नवौँ योजना

१३. आर्थिक सर्वेक्षण २०८२/८३ अनुसार २०८२ फागुनसम्म निजामती सेवामा महिला कर्मचारीको हिस्सा कति रहेको छ ?  

उत्तर : ३० प्रतिशत 

– विसं २०६५ असारसम्म निजामती सेवामा महिलाको हिस्सा १२.० प्रतिशत रहेकोमा २०८२ फागुनसम्म निजामती किताबखानामा दर्ता भएका तीन तहका सरकारी निकायमा कार्यरत महिला कर्मचारीको सङ्ख्या ३०.० प्रतिशत पुगेको छ ।

१४. सार्जे हिमाललाई शान्ति पिक भनेर चिनिन्छ भने कञ्चनजङ्घा हिमाललाई के भनी चिनिन्छ ?

उत्तर : नेपाल पिक

१५. सरकारले तर्जुमा गरेको खाद्य प्रणाली रूपान्तरणको पाँचबर्से रणनीतिक योजनाको अवधि कुन हो ? 

उत्तर : आव २०८१/८२–२०८६/८७

१६. एजेन्टिक एआई भन्नाले के बुझिन्छ ? 

उत्तर : न्यूनतम मानवीय निगरानीमा स्वतन्त्र रूपमा वातावरण बुझ्न, निर्णय लिन र बहुचरणीय कार्य पूरा गर्न सक्ने अर्ध वा पूर्ण स्वायत्त एआई प्रणाली ।

१७. सगरमाथाको सबैभन्दा धेरै पटक सफल आरोहण गर्ने विदेशी आरोही को हुन् ? 

उत्तर : केन्टन कुल (बेलायत)

– ५२ वर्षीय बेलायती पर्वतारोही केन्टन कुलले सन् २०२६ मे २२ मा २० औँ पटक सगरमाथाको सफल आरोहण गरेका छन् ।  

१८. संसद्को लोगोअङ्कित झन्डासहित हालै सगरमाथाको सफल आरोहण गर्ने सांसद को हुन् ?   

उत्तर : मिङ्मा ग्याबु शेर्पा (‘मिङ्मा डेभिड’) 

– विसं २०८३ जेठ १३ मा उनले सो आरोहण गरेका हुन् । उनी राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी सम्बद्ध सांसद हुन् ।   

– उनको नाममा विश्वका सबै १४ वटा आठ हजार मिटरभन्दा अग्ला हिमाल आरोहण गर्ने विश्वकै सबैभन्दा कान्छो आरोहीको कीर्तिमान रहेको छ ।

प्रस्तुतकर्ता : टङ्क केसी